14 marca 2026 roku, Chorzów
W sobotę, 14 marca, odbyła się czwarta marcowa edycja konferencji organizowanej przez Planetarium Śląskie pod hasłem „Nauka jest kobietą”, poświęconej sukcesom kobiet w nauce. Wydarzenie miało miejsce w Sali Planetarium oraz w Sali Idei w godzinach od 14.00 – 18.00.
Cztery wybitne polskie naukowczynie podzieliły się swoją wiedzą, doświadczeniem i pasją badawczą w różnych dziedzinach. Opowiedziały o tym, jak współtworzą współczesną naukę i inspirują kolejne pokolenia.
Delegacja Akademii Kopernikańskiej uczestniczyła w tym wydarzeniu, które zostało wplecione w weekend olimpijski Śląskiego Parku Nauki. Podczas konferencji, w imieniu Sekretarza Generalnego Akademii, przekazano prelegentkom oraz moderatorce drobne upominki – jako wyraz uznania za wysiłek w promocji nauki i własnych osiągnięć, mający na celu zachęcenie przyszłych pasjonatek „nauk jutra”.
Zwieńczeniem dnia konferencyjnego był spektakl muzyczny „Astronomka”, który odbył się pod rozgwieżdżonym niebem głównej sali kopułowej Planetarium, przybliżając uczestnikom życiową pasję do gwiazd największej z polskich kobiet astronomów : Wilhelminy Iwanowskiej
Konferencję poprowadziła Katarzyna Juszkiewicz, dziennikarka naukowa Radia Katowice, która zainaugurowała wykłady refleksją nad biografią Marii Skłodowskiej-Curie:
„Zupełnie niedawno przeczytałam po raz kolejny biografię Marii Skłodowskiej-Curie i z jakimże zdziwieniem zorientowałam się, że wcale nie była ona chemiczką z wykształcenia. Była matematyczką i fizyczką – kobietą, która tak naprawdę rozpoczęła wielką przemianę w nauce, nie tylko polskiej, ale i światowej. Jak wiemy, były to czasy, kiedy kobiety miały bardzo małe prawo głosu. Tym bardziej cieszę się, że dzisiaj będziemy mieli okazję spotkać się z naukowczyniami z naszego regionu – z wybitnymi osobowościami, które mimo młodego wieku zasłużyły się już w śląskiej, polskiej, a nawet międzynarodowej nauce.”
Otwierając konferencję, Stefan Janta, dyrektor Planetarium, przypomniał postacie wybitnych badaczek, które przez lata pozostawały w cieniu, wymieniając Henriettę Leavitt – ważną postać dla współczesnej kosmologii – czy związaną z Katowicami noblistkę Marię Goeppert-Mayer, kończąc swoją wypowiedź słowami:
„Noblistów i noblistek wywodzących się z naszego regionu jest całkiem sporo, ale my dzisiaj chcemy docenić te kobiety, które tworzą naukę tu i teraz”.
Poniżej prezentujemy skrótowy zarys treści czterech wykładów, oraz muzycznej monografii, które wypełniły sobotnie popołudnie poświęcone kobietom nauki. W kolejnych odsłonach naszej strony zaprezentujemy indywidualne rozmowy jakie delegacja Akademii Kopernikańskiej przeprowadziła z kobietami – naukowcami śląskich uczelni, pytając o ich drogę do kariery naukowej i szukając odpowiedzi na pytanie: jak to jest być kobietą naukowcem?
Wykład 1 – “Tajemnice małych ciał Układu Słonecznego”
Barbara Handzlik astronomka, Planetarium Śląskie
Bada komety i ich rotację, wykorzystując zaawansowaną spektroskopię na falach milimetrowych. W swojej pracy korzysta z potężnych instrumentów, takich jak interferometr ALMA czy teleskop APEX, zlokalizowanych na wysokości ponad 5000 m n.p.m. na chilijskiej pustyni Atakama. Doktorantka Uniwersytetu Jagielonskiego. Na co dzień zajmuje się popularyzacją astronomii w Planetarium Śląskim, prowadząc zajęcia edukacyjne, seanse oraz warsztaty dla młodzieży.
,,(…) interferometr ALMA na pustyni Atakama w Chile – jeden z najpotężniejszych instrumentów na świecie, składający się z 66 anten. Są one umieszczone na wysokości 5000 m n.p.m., co pozwala niemal całkowicie zniwelować wpływ atmosfery na jakość obserwacji. (…) W swojej pracy korzystam także z teleskopu APEX, który był prototypem dla systemu ALMA. Jego antena ma 12 metrów średnicy, a sam instrument znajduje się na sąsiednim wzniesieniu. Jako ciekawostkę dodam, że na tej wysokości – ponad 5100 metrów – nawet jeden skok jest ogromnym wyzwaniem. Ze względu na bardzo niską zawartość tlenu w powietrzu, natychmiast dostaje się tam sporej zadyszki”.
Wykład 2 – “Zanim polecimy na Marsa – czy niesporczaki mogą pomóc nam przetrwać w przestrzeni kosmicznej?”
dr hab. Izabela Poprawa
biolog, tardigradolog,
popularyzatorka nauki,
Instytut Biologii, Biotechnologii i Ochrony Środowiska,
Wydział Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Specjalizuje się w biologii niesporczaków i ich zdolnościach do przetrwania w ekstremalnych warunkach. Jako liderka zespołu kładzie nacisk na wspieranie młodych talentów. W skład jej grupy badawczej wchodzą doktoranci i magistranci, których dr hab. Poprawa wprowadza w świat wielkiej nauki. Daje im niepowtarzalną szansę na zdobycie doświadczenia przy międzynarodowych projektach, takich jak misja Ignis, jednocześnie waloryzując ich świeże spojrzenie i umiejętności, ważne dla sukcesu całego zespołu.
„Zastanówmy się, jaką temperaturę potrafi wytrzymać wielbłąd. Na Saharze w ciągu dnia to około 50°C, czasem nieco więcej. Tymczasem niesporczaki wytrzymują temperatury przekraczające 150°C.
Jeszcze bardziej imponująco wygląda to w przypadku mrozu. Niedźwiedź polarny jest w stanie przetrwać w temperaturze -70°C, niekiedy -80°C. Niesporczak natomiast jest pod tym względem absolutnym rekordzistą świata – wytrzymuje temperatury bliskie zeru absolutnemu, czyli -272°C. Warto pamiętać, że przy -273°C następuje całkowite zatrzymanie ruchu wszelkich cząstek. To pokazuje, że przy niesporczakach, jeśli chodzi o granice wytrzymałości, jesteśmy tylko 'małymi Miki’.”
Wykład 3 – “Ekstremalne. O badaczkach pracujących w skrajnych warunkach środowiskowych.”
dr Agnieszka Skorupa
psycholog,
Instytut Psychologii
Uniwersytet Śląski
Specjalizuje się w analizie zachowania człowieka w sytuacjach ekstremalnych. Jest kierowniczką projektu AstroMentalHealth, finansowanego przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA). Badania te koncentrują się na zdrowiu psychicznym i behawioralnym astronautów podczas krótkotrwałych misji na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS)
„Wyobraźcie sobie państwo, że oddalenie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej od Ziemi to około 420 kilometrów. Tymczasem najbardziej odizolowana, ekstremalna stacja polarna znajduje się 600 kilometrów od najbliższej bazy ludzkiej. Jest więc dalej niż ISS, a zimą, podczas nocy polarnej, nie ma tam żadnej możliwości ewakuacji.
W tej przestrzeni temperatury potrafią osiągać -80°C. Ludzie przebywają tam przez cały rok, prowadząc badania w warunkach, gdzie każde wyzwanie medyczne muszą rozwiązać sami, ponieważ wsparcie z zewnątrz jest wtedy nieosiągalne. To pokazuje, że kosmos wcale nie musi być najbardziej ekstremalnym miejscem, w jakim funkcjonuje człowiek.”
Wykład 4 – “Mikrowojna czy makrosojusz? Mikroorganizmy środowiskowe w biotechnologii.”
prof. Aleksandra Ziembińska-Buczyńska
mikrobiolog,
popularyzatorka nauki,
Katedra Biotechnologii Środowiskowej,
Wydział Inżynierii Środowiska
Politechnika Śląsk
Zajmuje się wykorzystaniem mikroorganizmów w inżynierii środowiska. W swojej pracy naukowej prof. Ziembińska-Buczyńska stawia na młodych badaczy, magistrantów i doktorantów, którymi kieruje z ogromną pasją i osobistym zaangażowaniem. Podczas wykładu wielokrotnie nazywała ich swoimi „naukowymi dziećmi”, podkreślając, tym samym jak ważne jest docenianie ich pracy i potencjału już na starcie kariery. Poprzez wspólne projekty daje im przestrzeń do rozwoju, udowadniając tym, że brak długoletniego stażu nie wyklucza wnoszenia realnej wartości do świata nauki.
„Okazuje się – co zbadali nasi koledzy tutaj w Chorzowie, w Klimzowcu – że w osadach ściekowych trafiających do komory fermentacyjnej znajduje się prawie 40% celulozy. Celuloza występuje głównie w roślinach i jest stosunkowo trudna do rozłożenia przez bakterie. Jak państwo myślicie, skąd ona się bierze w oczyszczalni ścieków? No z papieru toaletowego. To, że coś jest biodegradowalne, wcale nie oznacza, że proces ten przebiega prosto. Właśnie dlatego te osady nie są łatwe do szybkiego przerobienia i wymagają wsparcia odpowiednich mikroorganizmów.”
Monografia muzyczna
O godz. 19.00 w Sali Planetarium odbył się spektakl „Astronomka” Ten pełen emocji monodram, oparty na autentycznych zapiskach prof. Wilhelminy Iwanowskiej, przybliżył uczestnikom postać znanej toruńskiej astronomki, żyjące pasją do gwiazd na przekór ograniczeniom i wymaganiom, jakie ówczesna epoka stawiała kobietom.. Sztuka powstała w ramach stypendium artystycznego Miasta Torunia.
ZESPÓŁ TWÓRCZY SPEKTAKLU
Maria Cynk-Mikołajewska – twórczyni monodramu
Magdalena Cynk – muzyka
Jan Piotrowski – aranżacja i produkcja muzyczna
Bartłomiej Szrubarek – scenografia
Paulina Skowrońska – kostiumy
Antonina Grupińska – choreografia
Mikołaj Grzebieniowski – reżyseria dźwięku
Aleksandra Chrzan – wizualizacje w Sali Planetarium
Zobacz więcej
Więcej o życiu profesor Wilhelminy Iwanowskiej można się dowiedzieć z filmu dokumentalnego pt. “Astronomka – Wilhelmina Iwanowska” zrealizowanego przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne i wsparciu Ministerstwa Edukacji Narodowej. Premiera filmu odbyła się 22 lutego 2026 roku w Akademickim Centrum Kultury i Sztuki „Od Nowa” w Toruniu.